چگونه شل یا سفت بودن تسمه تایم را تشخیص دهیم؟

تسمه تایم یکی از قطعات بسیار مهم موتور خودرو است که هماهنگی بین میل‌سوپاپ و میل‌لنگ را برقرار می‌کند. این تسمه در واقع مغز زمان‌بندی موتور است و کوچک‌ترین اختلال در عملکرد آن می‌تواند کل سیستم احتراق را به هم بریزد. اگر تسمه تایم شل یا سفت باشد، عملکرد موتور از حالت طبیعی خارج می‌شود و در صورت بی‌توجهی ممکن است آسیب‌های جدی به قطعاتی مانند سوپاپ‌ها و پیستون وارد شود.

بسیاری از رانندگان فقط زمانی متوجه مشکل تسمه تایم می‌شوند که صدایی غیرعادی از موتور شنیده شود یا خودرو به‌درستی گاز نخورد. اما حقیقت این است که تشخیص شل بودن تسمه تایم یا سفت بودن تسمه تایم در مراحل اولیه، می‌تواند از هزینه‌های سنگین تعمیرات جلوگیری کند. در این مقاله از فروشگاه اینترنتی بوکان لنت، به‌صورت کامل علائم، عوارض و میزان مناسب سفتی تسمه تایم را بررسی می‌کنیم.

⇐ اگر می خواهید بدانید که چگونه تسمه تایم کار می‌ کند می توانید برای اطلاعات بیشتر به مقاله آن در بخش وبلاگ ها مراجعه کنید. 

تفاوت شل بودن و سفت بودن تسمه تایم

تسمه تایم باید دقیقاً در میزان کشش استاندارد خود نصب شود، زیرا شل بودن تسمه تایم و سفت بودن تسمه تایم هر دو می‌توانند عملکرد موتور را به‌طور جدی مختل کنند. زمانی که تسمه بیش از حد شل باشد، هماهنگی بین دنده‌های میل‌لنگ و میل‌سوپاپ از بین می‌رود و احتراق به‌درستی انجام نمی‌شود. این موضوع باعث افت توان موتور، لرزش، و افزایش مصرف سوخت می‌شود.
از طرف دیگر، سفت بودن تسمه تایم نیز خطرناک است، زیرا فشار بیش از حد روی بلبرینگ‌ها، پمپ آب و چرخ‌دنده‌ها باعث سایش و پارگی زودهنگام تسمه می‌شود. بنابراین تنظیم دقیق میزان سفتی تسمه تایم طبق استاندارد کارخانه ضروری است تا موتور خودرو در بهترین وضعیت عملکردی خود باقی بماند.

تشخیص شل بودن و سفت بودن تسمه تایم

برای عملکرد صحیح موتور، تنظیم دقیق تسمه تایم اهمیت زیادی دارد. در واقع، تشخیص شل بودن و سفت بودن تسمه تایم اولین گام برای پیشگیری از آسیب‌های جدی به اجزای داخلی موتور است. بررسی میزان کشش تسمه باید زمانی انجام شود که موتور سرد و خاموش است. در این حالت، با فشار دادن انگشت بر روی تسمه بین دو پولی اصلی، می‌توان میزان انعطاف آن را ارزیابی کرد. اگر تسمه بیش از حد نرم یا بیش از حد خشک و بدون انعطاف باشد، نشان‌دهنده نیاز به تنظیم مجدد است.

برای دقت بیشتر، توصیه می‌شود از ابزار مخصوص اندازه‌گیری کشش تسمه استفاده شود تا میزان سفتی آن مطابق دستورالعمل کارخانه تنظیم گردد. تنظیم صحیح تسمه تایم نه‌تنها باعث بهبود کارایی موتور می‌شود، بلکه از خرابی قطعات مرتبط نیز جلوگیری می‌کند.
در ادامه، علائم و عوارض شل بودن و سفت بودن تسمه تایم را به طور کامل مورد بررسی قرار می‌دهیم تا بهتر بتوانید وضعیت خودرو خود را ارزیابی کنید.

علائم سفت بودن تسمه تایم

زمانی که سفت بودن تسمه تایم بیش از اندازه باشد، اصطکاک و فشار غیرطبیعی روی بلبرینگ‌ها و قرقره‌های موتور ایجاد می‌شود. این مسئله می‌تواند باعث پارگی زودهنگام تسمه یا صدای غیرطبیعی از جلوی موتور شود.

علائم سفت بودن تسمه تایم معمولاً شامل موارد زیر است:

1. 🔹 صدای زوزه یا سوت از ناحیه تسمه هنگام روشن بودن موتور که معمولاً به‌ویژه در دورهای بالا یا هنگام استارت اولیه بیشتر شنیده می‌شود و نشان‌دهنده فشار بیش از حد تسمه روی پولی‌ها و هرزگردها است.
2. 🔹 لرزش موتور در حالت درجا که می‌تواند ناشی از وارد شدن فشار اضافی به میل‌لنگ و میل‌سوپاپ باشد و در صورت ادامه‌دار بودن، به کاهش نرمی کارکرد موتور منجر شود.
3. 🔹 سخت چرخیدن میل‌لنگ یا دیر روشن شدن خودرو که معمولاً هنگام استارت زدن احساس می‌شود و به دلیل مقاومت بالای تسمه سفت، فشار بیشتری به استارت و باتری وارد می‌کند.
4. 🔹 بوی لاستیک سوخته به دلیل اصطکاک زیاد تسمه با پولی‌ها که معمولاً پس از مدتی کارکرد موتور قابل استشمام است و می‌تواند نشانه‌ای از گرم شدن بیش از حد تسمه تایم باشد.
5. 🔹 خرابی زودهنگام بلبرینگ هرزگرد و پمپ آب که در اثر فشار غیرطبیعی تسمه اتفاق می‌افتد و در صورت بی‌توجهی، می‌تواند باعث قفل شدن این قطعات و ایجاد خسارت‌های جدی‌تر به سیستم تایمینگ موتور شود.

در صورتی که این علائم مشاهده شود، باید فوراً میزان سفتی تسمه تایم بررسی و تنظیم شود. ادامه استفاده از تسمه‌ای که بیش از حد سفت است، موجب فشار بر یاتاقان‌ها و حتی شکستن دندانه‌های تسمه خواهد شد.

 عوارض سفت بودن تسمه تایم

بی‌توجهی به عوارض سفت بودن تسمه تایم می‌تواند خسارات جدی به موتور وارد کند. در حالی که بسیاری از رانندگان این نشانه‌ها را نادیده می‌گیرند، این مشکل در طول زمان باعث استهلاک بالا و خرابی قطعات حساس موتور می‌شود.

مهم‌ترین عوارض عبارت‌اند از:

• فرسایش و پارگی زودرس تسمه تایم که به دلیل کشش بیش از حد ایجاد می‌شود و باعث کاهش عمر مفید تسمه شده و نیاز به تعویض زودهنگام آن را به همراه دارد.
• خرابی یاتاقان‌ها و بلبرینگ‌ها به دلیل فشار زیاد وارد شده به میل‌سوپاپ، هرزگردها و سفت‌کن‌ها که می‌تواند منجر به ایجاد صداهای غیرعادی، گیرپاژ قطعات و آسیب جدی به مجموعه تایمینگ موتور شود.
• افزایش مصرف سوخت به علت اختلال در زمان‌بندی احتراق، زیرا سفت بودن تسمه تایم باعث برهم خوردن هماهنگی دقیق بین میل‌لنگ و میل‌سوپاپ شده و راندمان احتراق را کاهش می‌دهد.
• افت توان موتور و روشن شدن چراغ چک که معمولاً با کاهش شتاب، بد کار کردن موتور و ثبت خطا در ECU همراه است و می‌تواند نشانه‌ای از فشار بیش از حد به سیستم تایمینگ باشد.
• احتمال بریدن تسمه در حین رانندگی و آسیب جدی به سوپاپ‌ها که یکی از خطرناک‌ترین پیامدهای این مشکل محسوب می‌شود و در صورت وقوع، می‌تواند باعث خم شدن سوپاپ‌ها، آسیب پیستون‌ها و خرابی گسترده موتور شود.

بنابراین توصیه می‌شود هنگام تعویض تسمه تایم، حتماً از تعمیرکار مجرب کمک بگیرید تا میزان سفتی آن طبق استاندارد تنظیم شود.

علائم شل بودن تسمه تایم

از طرف دیگر، شل بودن تسمه تایم نیز خطرناک است. اگر تسمه بیش از حد آزاد باشد، ممکن است هنگام کار موتور از روی چرخ‌دنده‌ها لغزش پیدا کند. در نتیجه زمان باز و بسته شدن سوپاپ‌ها به هم می‌ریزد و احتراق به درستی انجام نمی‌شود.

علائم شل بودن تسمه تایم عبارت‌اند از:

1. 🔸 صدای تق‌تق یا ضربه در هنگام روشن بودن موتور که معمولاً به‌ویژه در دور آرام یا هنگام استارت اولیه بیشتر شنیده می‌شود و نشان‌دهنده ناهماهنگی در حرکت میل‌سوپاپ و سایر اجزای تایمینگ موتور است.
2. 🔸 ناهماهنگی در دور موتور (افزایش یا کاهش ناگهانی دور) به‌طوری که دور موتور بدون دلیل مشخص بالا یا پایین می‌رود و خودرو واکنش مناسبی به فشار پدال گاز نشان نمی‌دهد.
3. 🔸 بد استارت خوردن یا خاموش شدن ناگهانی خودرو که به دلیل بر هم خوردن زمان‌بندی احتراق رخ می‌دهد و در برخی مواقع حتی می‌تواند باعث روشن نشدن کامل موتور شود.
4. 🔸 لرزش غیرعادی در هنگام گاز دادن که معمولاً هنگام شتاب‌گیری یا حرکت اولیه خودرو بیشتر احساس می‌شود و می‌تواند همراه با کاهش شتاب و افت توان موتور باشد.
5. 🔸 کارکرد ناصاف موتور در دورهای پایین به‌گونه‌ای که موتور نرم و یکنواخت کار نمی‌کند و این حالت می‌تواند با ریپ زدن یا مکث در حرکت خودرو همراه باشد.

در صورت مشاهده هر یک از این نشانه‌ها، بهتر است تسمه و سفت‌کن آن سریعاً بررسی شود، زیرا شل بودن تسمه تایم در نهایت می‌تواند باعث پرش دندانه‌ها و حتی قفل شدن موتور شود.

عوارض شل بودن تسمه تایم

همان‌طور که سفت بودن تسمه تایم خطرناک است، شل بودن بیش از اندازه آن نیز مشکلات خاص خود را دارد. در بسیاری از خودروها، تسمه تایم در صورتی که بیش از حد شل باشد، ممکن است از روی دنده میل‌لنگ بپرد و باعث برخورد سوپاپ‌ها با پیستون شود.

برخی از مهم‌ترین عوارض شل بودن تسمه تایم شامل موارد زیر است:

• بر هم خوردن تنظیم زمان احتراق و عملکرد نامناسب موتور که باعث کاهش قدرت، بد کار کردن خودرو، ریپ زدن و سخت روشن شدن موتور می‌شود و در بلندمدت می‌تواند فشار زیادی به سایر قطعات وارد کند.
• احتمال پاره شدن تسمه و آسیب به سوپاپ‌ها و پیستون‌ها که یکی از خطرناک‌ترین پیامدهای این مشکل به شمار می‌رود؛ زیرا در صورت پارگی تسمه تایم، برخورد قطعات داخلی موتور می‌تواند خسارت‌های سنگین و پرهزینه‌ای مانند خم شدن سوپاپ‌ها، آسیب سرسیلندر و حتی خرابی کامل موتور را به دنبال داشته باشد.
• افزایش لرزش موتور و مصرف سوخت بالا که معمولاً در دور آرام یا هنگام شتاب‌گیری بیشتر احساس می‌شود و علاوه بر کاهش راحتی رانندگی، موجب افت راندمان موتور و افزایش هزینه‌های سوخت خواهد شد.
• روشن شدن چراغ چک و خطای سنسور میل‌سوپاپ به دلیل ناهماهنگی ایجاد شده در تایمینگ موتور که می‌تواند باعث ثبت خطا در ECU خودرو و بروز مشکلات بیشتر در عملکرد سیستم احتراق و سوخت‌رسانی شود.

بی‌توجهی به این مشکل می‌تواند هزینه‌ای چندین برابر قیمت یک تسمه جدید روی دست راننده بگذارد. بنابراین بررسی دوره‌ای تسمه تایم یکی از اقدامات ضروری در سرویس‌های دوره‌ای خودرو است.

میزان سفتی تسمه تایم چقدر باید باشد؟

میزان سفتی تسمه تایم نقش بسیار مهمی در عملکرد صحیح و عمر مفید موتور خودرو دارد. تسمه تایم نباید بیش از حد سفت یا بیش از اندازه شل باشد، زیرا هر دو حالت می‌توانند باعث بروز خرابی‌های جدی در موتور شوند. میزان سفتی مناسب معمولاً به نوع موتور، طراحی سیستم تایمینگ و توصیه شرکت سازنده خودرو بستگی دارد. به طور کلی، در بسیاری از خودروها اگر تسمه تایم را با انگشت فشار دهید، باید حدود یک سانتی‌متر جابه‌جا شود. این مقدار نشان‌دهنده کشش مناسب تسمه است، هرچند این روش تنها یک معیار تقریبی محسوب می‌شود و تنظیم دقیق باید طبق استاندارد کارخانه انجام شود.

در خودروهای جدید، معمولاً از تسمه‌سفت‌کن‌های اتوماتیک استفاده می‌شود که کشش تسمه را به‌صورت خودکار تنظیم می‌کنند. اما در خودروهای قدیمی‌تر، تنظیم سفتی تسمه به شکل دستی انجام می‌شود و نیاز به دقت بالایی دارد. سفت بودن بیش از حد تسمه می‌تواند به بلبرینگ‌ها و پولی‌ها فشار وارد کند و شل بودن آن نیز باعث به‌هم خوردن تایم موتور شود. بنابراین در سرویس‌های دوره‌ای، بررسی سفتی و سلامت تسمه تایم امری ضروری است.

علائم نامیزان بودن تسمه تایم

گاهی تسمه تایم نه بیش از حد سفت است و نه آن‌قدر شل که از دنده‌ها جدا شود، اما به‌دلیل نصب نادرست، فرسودگی هرزگردها یا خرابی سفت‌کننده‌ها از مسیر اصلی خود منحرف می‌شود. این حالت که با عنوان نامیزان بودن تسمه تایم شناخته می‌شود، می‌تواند تعادل چرخش میل‌سوپاپ و میل‌لنگ را بر هم بزند و باعث عملکرد ناپایدار موتور شود. در چنین وضعیتی ممکن است راننده متوجه علائمی شود که در نگاه اول شبیه نشانه‌های شل بودن تسمه تایم یا سفت بودن تسمه تایم به نظر برسند، اما در واقع ریشه آن در تنظیم نادرست تسمه است.

علائم نامیزان بودن تسمه تایم معمولاً شامل موارد زیر است:

🔹 صدای غیرعادی هنگام استارت اولیه
🔹 افت توان موتور در سربالایی‌ها
🔹 لرزش خفیف در دورهای بالا
🔹 عملکرد نامنظم سنسور میل‌سوپاپ

در چنین شرایطی، باید تسمه و سفت‌کن آن بازبینی شده و مجدداً با دقت طبق دستورالعمل کارخانه نصب شود تا عملکرد موتور به حالت استاندارد بازگردد.

جمع‌بندی

تسمه تایم نقش حیاتی در هماهنگی بین میل‌لنگ و میل‌سوپاپ دارد و کوچک‌ترین خطا در میزان کشش آن می‌تواند عملکرد موتور را مختل کند. شل بودن تسمه تایم باعث لغزش دندانه‌ها و اختلال در احتراق می‌شود، در حالی که سفت بودن تسمه تایم فشار زیادی بر بلبرینگ‌ها و پمپ آب وارد کرده و احتمال پارگی زودهنگام تسمه را افزایش می‌دهد. برای جلوگیری از این مشکلات، تنظیم دقیق میزان سفتی تسمه طبق استاندارد کارخانه ضروری است.

بی‌توجهی به تنظیم تسمه تایم می‌تواند هزینه‌های سنگینی به دنبال داشته باشد. به همین دلیل توصیه می‌شود در هر سرویس دوره‌ای خودرو، وضعیت تسمه تایم بررسی شود.
فروشگاه اینترنتی بوکان لنت عرضه‌کننده انواع لنت ترمز اصل با قیمت مناسب کارخانه و برندهای معتبر است و با فروش حضوری و آنلاین، خریدی مطمئن و باکیفیت را برای مشتریان خود در بوکان و سراسر کشور فراهم کرده است.

سوالات متداول

1. هر چند وقت یکبار باید تسمه تایم بررسی شود؟
بهتر است تسمه تایم هر ۴۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر یا طبق دفترچه خودرو بررسی شود. در مناطق گرم و خشک، این بازه باید کوتاه‌تر باشد.

2. آیا شل یا سفت بودن تسمه تایم را می‌توان بدون باز کردن موتور تشخیص داد؟
در بسیاری از موارد بله، با گوش دادن به صدای غیرعادی از قسمت جلوی موتور یا تغییر رفتار خودرو هنگام گاز دادن می‌توان به این موضوع پی برد، اما تشخیص دقیق نیاز به بازدید مکانیکی دارد.

3. اگر تسمه تایم پاره شود چه اتفاقی می‌افتد؟
در بیشتر خودروها، پاره شدن تسمه تایم باعث برخورد سوپاپ‌ها با پیستون و خم شدن آنها می‌شود که تعمیر آن بسیار پرهزینه است. به همین دلیل تعویض به موقع و بررسی میزان سفتی تسمه تایم اهمیت زیادی دارد.