تسمه تایم چیست؟ نحوه کار، زمان تعویض و علائم خرابی آن

در قلب هر موتور خودرو قطعه‌ای کوچک اما بسیار حیاتی وجود دارد که اگر درست کار نکند، ممکن است هزینه‌های سنگینی به راننده تحمیل کند. این قطعه همان تسمه تایم است. شاید بارها از خود پرسیده باشید تسمه تایم چیست و چرا تا این اندازه اهمیت دارد؟ تسمه تایم یکی از اجزای کلیدی موتور است که هماهنگی بین میل لنگ و میل سوپاپ را برقرار می‌کند تا عمل باز و بسته شدن سوپاپ‌ها با زمان حرکت پیستون‌ها تنظیم شود. در واقع بدون وجود تسمه تایم، هیچ خودرویی نمی‌تواند به درستی روشن و حرکت کند. در این مقاله از وبلاگ بوکان لنت قصد داریم بررسی کنیم چگونه تسمه تایم کار می‌کند، چه زمانی باید آن را تعویض کنیم و علائم خرابی تسمه تایم چیست تا بتوانید از بروز خرابی‌های پرهزینه در موتور خود جلوگیری کنید.

تسمه تایم چیست و چه وظیفه‌ای در خودرو دارد؟

برای درک بهتر عملکرد موتور، ابتدا باید بدانید تسمه تایم چیست. تسمه تایم یا تسمه زمان‌بندی، تسمه‌ای لاستیکی با دندانه‌های دقیق است که بین میل‌لنگ و میل‌سوپاپ قرار می‌گیرد. وظیفه اصلی آن هماهنگ کردن چرخش این دو قطعه است تا سوپاپ‌ها دقیقاً در زمان درست باز و بسته شوند. اگر این هماهنگی حتی برای چند میلی‌ثانیه به هم بخورد، پیستون‌ها و سوپاپ‌ها به هم برخورد کرده و باعث آسیب شدید به موتور می‌شود.

چگونه تسمه تایم کار می‌ کند؟

برای درک دقیق‌تر از عملکرد موتور، دانستن اینکه چگونه تسمه تایم کار می‌ کند بسیار مهم است. تسمه تایم در واقع نقش هماهنگ‌کننده زمان‌بندی احتراق را بر عهده دارد. وقتی میل‌لنگ می‌چرخد، این نیرو از طریق تسمه تایم به میل‌سوپاپ منتقل می‌شود. میل‌سوپاپ نیز سوپاپ‌های ورودی و خروجی را در زمان دقیق باز و بسته می‌کند تا مخلوط سوخت و هوا وارد سیلندر شود و گازهای حاصل از احتراق خارج شوند.

در صورت لغزش حتی چند دندانه از تسمه تایم، زمان باز و بسته شدن سوپاپ‌ها تغییر می‌کند و موتور با صدای غیرعادی، کاهش قدرت یا حتی شکستگی سوپاپ‌ها مواجه می‌شود. بنابراین، سلامت تسمه تایم نقش حیاتی در عملکرد روان موتور دارد. به‌طور خلاصه، اگر بدانیم چگونه تسمه تایم کار می‌ کند، بهتر می‌توانیم به موقع از خرابی آن جلوگیری کنیم و عمر موتور خودرو را افزایش دهیم.

⇐ اگر قصد دارید علائم و تشخیص شل یا سفت بودن تسمه تایم را بدانید پیشنهاد می‌کنم به مقاله‌ ی تخصصی آن در بخش وبلاگ‌های ما مراجعه کنید و اطلاعات کامل‌تری به‌دست آورید.

وظایف تسمه تایم در موتور خودرو چیست؟

تسمه تایم یکی از حیاتی‌ترین قطعات موتور خودرو است که وظیفه اصلی آن، هماهنگ کردن حرکت میل‌لنگ و میل‌سوپاپ می‌باشد. این هماهنگی باعث می‌شود سوپاپ‌های ورودی و خروجی در زمان دقیق باز و بسته شوند و عمل احتراق به شکل درست انجام گیرد.
به زبان ساده، تسمه تایم مغز زمان‌بندی موتور است و اگر درست کار نکند، موتور از نظم خارج می‌شود.

مهم‌ترین وظایف تسمه تایم:

1. هماهنگ‌سازی میل‌لنگ و میل‌سوپاپ: تا پیستون‌ها و سوپاپ‌ها با زمان دقیق کار کنند.
2. کنترل باز و بسته شدن سوپاپ‌ها: تا هوا و سوخت در زمان مناسب وارد و دود خارج شود.
3. بهبود عملکرد موتور و کاهش مصرف سوخت: چون با زمان‌بندی دقیق، احتراق کامل‌تر انجام می‌شود.
4. جلوگیری از برخورد پیستون و سوپاپ: تسمه تایم با تنظیم دقیق حرکت، مانع برخورد قطعات داخلی موتور می‌شود.

علائم خرابی تسمه تایم

خرابی تسمه تایم به مرور زمان اتفاق می‌افتد و در صورت بی‌توجهی می‌تواند موجب از کار افتادن کامل موتور شود. در این بخش ابتدا توضیح کوتاهی می‌دهیم و سپس مهم‌ترین نشانه‌ها را بررسی می‌کنیم.

زمانی که تسمه تایم پوسیده یا فرسوده می‌شود، هماهنگی بین میل‌لنگ و میل‌سوپاپ از بین می‌رود. در نتیجه موتور عملکرد نرمال خود را از دست می‌دهد و ممکن است روشن نشود یا صدای غیرعادی تولید کند. اینجا چند مورد از علائم خرابی تسمه تایم آورده شده است:

1. صدای غیرعادی از موتور: یکی از اولین و مهم‌ترین نشانه‌های خرابی تسمه تایم، شنیدن صداهای غیرعادی مانند تق‌تق، جیرجیر یا ساییده شدن از قسمت جلویی موتور است. این صداها معمولاً زمانی ایجاد می‌شوند که دندانه‌های تسمه فرسوده شده، ترک خورده یا به‌درستی روی پولی‌ها قرار نگرفته باشند. در برخی موارد، شل شدن تسمه یا خرابی هرزگردها نیز می‌تواند عامل ایجاد این صداها باشد.
2. کاهش توان و شتاب موتور: وقتی تسمه تایم عملکرد صحیحی نداشته باشد، هماهنگی بین میل‌لنگ و میل‌سوپاپ‌ها به‌هم می‌خورد. در نتیجه، عمل احتراق در زمان مناسب انجام نمی‌شود و موتور دچار افت توان، کاهش شتاب و عملکرد نامنظم می‌شود. این مشکل به‌خصوص هنگام شتاب‌گیری یا حرکت در سربالایی بیشتر احساس می‌شود.
3. روشن نشدن موتور: در صورتی که تسمه تایم به‌طور کامل پاره شود، موتور دیگر قادر به روشن شدن نخواهد بود. دلیل این موضوع برهم خوردن کامل زمان‌بندی باز و بسته شدن سوپاپ‌هاست. در بسیاری از موتورهای امروزی، پارگی تسمه تایم می‌تواند باعث برخورد سوپاپ‌ها با پیستون و آسیب‌های جدی و پرهزینه به موتور شود.
4. لرزش و ناپایداری موتور در حالت درجا: اگر تسمه تایم از دندانه‌های خود یک یا چند دنده جا به‌جا شود، موتور در دور آرام (درجا) دچار لرزش، نوسان دور موتور یا حتی خاموش شدن‌های ناگهانی می‌شود. این حالت نشان‌دهنده به‌هم خوردن زمان‌بندی دقیق موتور است و نباید نادیده گرفته شود.
5. نشتی روغن از قسمت جلوی موتور: ترک‌خوردگی قاب تسمه تایم یا خرابی کاسه‌نمدها و واشرهای اطراف آن می‌تواند باعث نشت روغن به داخل محفظه تسمه شود. روغنی شدن تسمه تایم باعث لغزش، نرم شدن و تسریع در فرسودگی آن می‌شود و خطر پارگی تسمه را به‌شدت افزایش می‌دهد.

اگر هرکدام از این نشانه‌ها را مشاهده کردید، فوراً برای بررسی تسمه تایم اقدام کنید تا از آسیب جدی موتور جلوگیری شود.

صدای خرابی تسمه تایم چگونه است؟

یکی از مواردی که بسیاری از رانندگان را نگران می‌کند، شنیدن صدای خرابی تسمه تایم از موتور است. این صدا معمولاً به شکل ضربه‌های منظم یا تق تق‌های تند از قسمت سرسیلندر یا قاب تسمه شنیده می‌شود. اگر تسمه تایم خشک یا شل شود، دندانه‌ها درگیر نمی‌شوند و همین باعث ایجاد صداهای مکانیکی می‌شود. در برخی خودروها، صدای خرابی به صورت سوت بلند نیز شنیده می‌شود.

توجه داشته باشید که صدای تسمه تایم همیشه به معنای پارگی نیست، اما نشانه‌ای از نزدیک بودن زمان تعویض آن است. بنابراین اگر صدایی غیرطبیعی از موتور می‌شنوید، حتماً خودرو را به مکانیک متخصص نشان دهید تا وضعیت تسمه تایم را بررسی کند.

تفاوت تسمه تایم با زنجیر تایم در چیست؟

در خودروها سیستم زمان‌بندی موتور به دو شکل تسمه تایم و زنجیر تایم طراحی می‌شود. هر دو یک وظیفه دارند اما جنس، طول عمر و نحوه نگهداری‌شان متفاوت است.

در نتیجه، خودروهایی با زنجیر تایم معمولاً دوام بیشتری دارند ولی تسمه تایم‌ها عملکرد نرم‌تر و بی‌صداتری دارند.

چه خودروهایی تسمه تایم دارند و چه خودروهایی زنجیر تایم؟

انتخاب بین تسمه تایم و زنجیر تایم بستگی به طراحی موتور توسط شرکت سازنده دارد. در خودروهای قدیمی‌تر و اقتصادی معمولاً از تسمه تایم استفاده می‌شود، در حالی که خودروهای جدید و موتورهای مدرن‌تر به سمت زنجیر تایم رفته‌اند تا نیاز به سرویس کمتر داشته باشند.

خودروهایی با تسمه تایم: پژو 206، پژو 405، پارس، سمند، تیبا، پراید، رنو تندر 90 (ال 90)، هیوندای i20، کیا سراتو، مزدا 3

خودروهایی با زنجیر تایم: تویوتا کرولا، نیسان جوک، کیا اسپورتیج، پژو 207 اتومات جدید (موتور TU5 پلاس)، هایما S7، جک S5، چری تیگو 7 پرو، بیشتر موتورهای جدید توربوشارژ

به طور کلی، اگر خودروی شما صدای نرم‌تری دارد و هر ۶۰ تا ۹۰ هزار کیلومتر نیاز به سرویس تسمه دارد، احتمالاً دارای تسمه تایم است. ولی اگر در دفترچه خودرو نوشته شده “Timing Chain”، یعنی سیستم زنجیری دارد.

زمان تعویض تسمه تایم در خودرو

حال که با عملکرد تسمه تایم و علائم خرابی آن آشنا شدیم، لازم است بدانیم بهترین زمان تعویض تسمه تایم چه زمانی است. تسمه تایم یکی از قطعات مصرفی و بسیار حیاتی موتور محسوب می‌شود و عدم تعویض به‌موقع آن می‌تواند خسارت‌های سنگین و گاه جبران‌ناپذیری به موتور وارد کند. به‌طور معمول، زمان تعویض تسمه تایم بسته به نوع خودرو، طراحی موتور، برند و کیفیت تسمه تایم متفاوت است. با این حال، در اکثر خودروهای سواری توصیه می‌شود تسمه تایم در بازه‌ای حدود ۶۰ تا ۹۰ هزار کیلومتر یا هر ۳ تا ۵ سال (حتی در صورت کم بودن کارکرد خودرو) تعویض شود. دلیل این موضوع آن است که تسمه تایم علاوه بر کارکرد، در اثر گذشت زمان نیز خاصیت انعطاف‌پذیری خود را از دست می‌دهد.

بهترین و مطمئن‌ترین مرجع برای اطلاع از زمان دقیق تعویض، دفترچه راهنمای خودرو است. شرکت سازنده با توجه به شرایط موتور، زمان‌بندی مشخصی را ارائه می‌دهد که رعایت آن نقش مهمی در افزایش عمر موتور دارد.

با این حال، برخی شرایط و عوامل می‌توانند باعث کاهش عمر مفید تسمه تایم شوند و نیاز به تعویض زودتر از موعد را ایجاد کنند، از جمله:

• رانندگی مداوم در ترافیک سنگین و کارکرد موتور در دورهای بالا
• نشت روغن یا ضدیخ روی تسمه تایم که باعث لغزش و تخریب ساختار آن می‌شود
• استفاده از تسمه تایم بی‌کیفیت، تقلبی یا غیراصل
• نگهداری نامناسب از سیستم خنک‌کننده موتور و افزایش بیش از حد دمای موتور
• رانندگی پرشتاب و فشار زیاد به موتور در مدت‌زمان طولانی

در صورتی که تسمه تایم در زمان مناسب تعویض نشود، پارگی آن می‌تواند باعث برخورد سوپاپ‌ها با پیستون‌ها شده و هزینه‌های سنگین تعمیر موتور را به همراه داشته باشد.

در نهایت، با انجام سرویس‌های دوره‌ای منظم و توجه به زمان تعویض تسمه تایم، می‌توانید از بروز خرابی‌های جدی و هزینه‌های اضافی جلوگیری کنید. همچنین توصیه می‌شود هنگام تعویض تسمه تایم، هرزگردها، بلبرینگ‌ها و در صورت نیاز واترپمپ نیز همزمان تعویض شوند تا عملکرد سیستم تایمینگ موتور بهینه، ایمن و بدون صدا باقی بماند.

اگر تسمه تایم پاره شود چه می شود؟

پارگی تسمه تایم یکی از خطرناک‌ترین و پرهزینه‌ترین خرابی‌هایی است که می‌تواند برای موتور خودرو رخ دهد. تسمه تایم وظیفه هماهنگ‌سازی حرکت میل‌لنگ و میل‌سوپاپ را بر عهده دارد تا باز و بسته شدن سوپاپ‌ها دقیقاً در زمان مناسب و هماهنگ با حرکت پیستون‌ها انجام شود. زمانی که این تسمه پاره می‌شود، این هماهنگی به‌طور کامل از بین می‌رود و موتور دچار آسیب‌های جدی می‌شود.

در اغلب موتورهای امروزی که از نوع «تداخل‌دار» هستند، پارگی تسمه تایم می‌تواند خسارات شدیدی به همراه داشته باشد.

نتایج و عواقب پارگی تسمه تایم:

1. برخورد سوپاپ با پیستون: با از بین رفتن زمان‌بندی صحیح، سوپاپ‌ها ممکن است در لحظه‌ای باز بمانند که پیستون در حال بالا آمدن است. این موضوع باعث برخورد مستقیم پیستون با سوپاپ می‌شود که در نتیجه آن، سوپاپ‌ها خم می‌شوند یا حتی می‌شکنند.
2. آسیب جدی به قطعات داخلی موتور: در اثر این برخورد، علاوه بر سوپاپ‌ها، قطعاتی مانند سرسیلندر، پیستون، گاید سوپاپ و حتی میل‌سوپاپ ممکن است آسیب ببینند. در بسیاری از موارد، موتور نیاز به باز شدن کامل و تعمیر اساسی (اُورهال) پیدا می‌کند.
3. خاموش شدن ناگهانی خودرو: معمولاً پارگی تسمه تایم باعث خاموش شدن فوری موتور در حین حرکت می‌شود. پس از آن، خودرو دیگر روشن نمی‌شود یا حتی اگر استارت بخورد، موتور کار نخواهد کرد.
4. هزینه‌های سنگین تعمیرات: تعمیر خسارات ناشی از پارگی تسمه تایم بسیار پرهزینه است. بسته به نوع خودرو و شدت آسیب، هزینه تعمیر می‌تواند از چند میلیون تومان شروع شود و در برخی موارد به ارقام بسیار بالاتری برسد.

راه‌های پیشگیری از پارگی تسمه تایم:

برای جلوگیری از چنین خساراتی، لازم است:

• تسمه تایم را دقیقاً طبق زمان یا کیلومتر اعلام‌شده توسط کارخانه سازنده تعویض کنید.
• در سرویس‌های دوره‌ای، وضعیت ظاهری تسمه، هرزگردها و تسمه سفت‌کن بررسی شود.
• از تسمه تایم با کیفیت و برند معتبر استفاده کنید.
• به صداهای غیرعادی موتور یا بد کار کردن آن بی‌توجه نباشید.

در نهایت، تعویض به‌موقع تسمه تایم هزینه‌ای بسیار کمتر از تعمیر موتور دارد و می‌تواند شما را از دردسرها و مخارج سنگین نجات دهد.

جمع‌بندی

تسمه تایم یکی از حیاتی‌ترین قطعات موتور است که وظیفه هماهنگی بین میل‌لنگ و میل‌سوپاپ را بر عهده دارد. در این مقاله دیدیم که تسمه تایم چیست، چگونه کار می‌ کند، علائم خرابی تسمه تایم چیست و در چه زمانی باید تعویض شود. در صورت بی‌توجهی به این موارد، موتور ممکن است آسیب جدی ببیند و هزینه‌های تعمیرات بسیار بالا رود. اگر هنگام رانندگی متوجه صدای خرابی تسمه تایم شدید یا علائم دیگری مانند لرزش، روشن نشدن موتور و کاهش قدرت را مشاهده کردید، حتماً به تعمیرگاه معتبر مراجعه کنید.

در پایان توصیه می‌کنیم برای خرید قطعات یدکی باکیفیت مانند لنت ترمز اصل خودرو از فروشگاه بوکان لنت بازدید کنید. بوکان لنت یک فروشگاه اینترنتی لنت ترمز است که محصولات خود را با قیمت مناسب نمایندگی و برندهای معتبر به صورت حضوری و آنلاین ارائه می‌دهد. این مجموعه با تضمین اصالت کالا و ارسال سریع، انتخابی مطمئن برای خرید قطعات خودروی شماست.

سوالات متداول

1. اگر تسمه تایم پاره شود چه اتفاقی می‌افتد؟
در صورت پارگی تسمه تایم، هماهنگی بین میل‌لنگ و میل‌سوپاپ از بین می‌رود و ممکن است سوپاپ‌ها با پیستون برخورد کنند که آسیب شدیدی به موتور وارد می‌کند.

2. صدای خرابی تسمه تایم چه زمانی ظاهر می‌شود؟
وقتی تسمه خشک، ترک‌خورده یا دندانه‌های آن ساییده شود، معمولاً صدای تق‌تق یا سوت از قسمت جلوی موتور شنیده می‌شود که باید سریع بررسی شود.

3. بهترین زمان تعویض تسمه تایم چه موقع است؟
به‌طور معمول هر ۶۰ تا ۹۰ هزار کیلومتر باید تسمه تایم را تعویض کنید، اما شرایط رانندگی و کیفیت قطعات می‌تواند این زمان را کاهش دهد.